روش تحقیق پیشرفته
برداشت شما از تحقیق چیست؟
• چگونه به تحقیق نگاه میکنید؟
• چه تعریفی از تحقیق در نظر دارید؟
تعریف تحقیق
تحقیق فرایندی است برنامه ریزی شده، هوشیارانه، نظام مند (systematic) و قابل اعتماد برای یافتن حقایق یا فهم عمیق مسائل.
ده نکته در مورد تحقیق
• تحقیق خیلی وقتگیر است.
• تحقیق یک پدیده ذهنی است
• تحقیق خسته کننده و کسالت آور است اما ممکن است جالب و سرگرم کننده هم باشد.
• تحقیق ممکن است در طول زندگی محقق تداوم داشته باشد.
• فرایند تحقیق ممکن است بسیار جالبتر از نتایج آن باشد.
• تحقیق نوعی فضولی کردن است.
• تحقیق را می توان به راههای گوناگونی انجام داد.
• تحقیق ممکن است وارد رویاهای شما شود.
• تحقیق ممکن است شمارا به راههای دور از انتظار هدایت کند.
• درتحقیق از همان مهارت روزمره محقق استفاده می شود.
انواع تحقیق (از دیدگاههای مختلف)
• تحقیق نظری (pure)، کاربردی (applied) و راهبردی (strategic).
• توصیفی (descriptive)، تبیینی (explanatory) وارزیابی (evaluation).
• تحقیق آزاد (market research) وتحقیق آکادمیک (academic research).
• تحقیق اکتشافی (exploratory) آزمایشی (experimental or testing out)
• حل مشکل (problem solving).
• تحقیق پنهانی یا ناآشکار (covert)، رقابتی (adversarial) ومبتنی بر همکاری (collaborative).
• تحقیق بنیادی (basic)، کاربردی، ابزاری، مشارکتی و عملیاتی
تقسیم بندی انواع تحقیق
• برحسب هدف:
• بنیادی که هدف آن آزمون نظریه ها، تبیین روابط و پدیده ها ونظریه پردازی، وبالاخره تولید دانش و بررسی نظریه تحول تاریخ است.
• کاربردی که هدف آن کاربرد عملی دانش درزندگی است.
• توسعه ای که هدف آن تشخیص مناسب بودن یک دانش، روش، ارزش و… برای هدفی خاص و یا تهیه و تدوین برنامه ها، طرحها و پروژه های توسعه ای است.
• برحسب نحوه گرد آوری اطلاعات یا طرح تحقیق
• توصیفی (توصیف شرایط، اشیاء، امور و پدیده ها به منظور شناخت بیشتر آنها).
• پس رویدادی (علّی-مقایسه ای) که هدف آن شناسایی معلول به منظورکشف علل احتمالی آن و یا مطالعه متغیر وابسته به منظور یافتن متغیر مستقل
• همبستگی: تحلیل رابطه میان متغیرها بر اساس هدف تحقیق:
• مطالعه همبستگی دو متغیری
• تحلیل رگرسیون با هدف پیش بینی تغییرات یک یا چند متغیر وابسته با توجه به تغییرات متغیرهای مستقل
• تحلیل ماتریس همبستگی با هدف بررسی مجموعه ای از همبستگیهای دو متغیری در جدولی بنام ماتریس.
تقسیم بندی انواع تحقیق
• تحقیق در عملیات یا اقدام پژوهی به منظور مشخص کردن موقعیت معین و رفع مشکل، آشنائی با روشهای نو و اشاعه نو آوری.
• مطالعهموردی انتخاب و مطالعه یک مورد یا واد یا نظام با حد و مرز مشخص به صورت کل گرایانه (holistic)
• تحقیق تجربی یا آزمایشی با استفاده از شبوه های زیر:
• انتساب تصادفی (اختصاص هرآزمودنی با شانس مساوی به گروه آزمایشی یا گواه)
• همتا کردن تصادفی (همانندی آزمودنیهای انتخاب شده از نظر متغیر ناخواسته)
• انتخاب همگن (بکسان کردن میانگین متغیری که باید کنترل شود در گروه های مورد نظر)
• تحقیق تاریخی (مطالعه فصل دوم از بخش سوم جلد دوم روشهای تحقیق تألیف دکتر ساروخانی را توصیه می کنیم)
• قوم نگاری برای تحقیقات مردم شناسی از طریق ثبت وقایع و پدیده ها در شرایط طبیعی وقوع
• روشهای تحلیل محتوی (مطالعه فصل چهارم از بخش سوم جلد دوم روشهای تحقیق تألیف دکتر ساروخانی را توصیه می کنیم)
• پیمایشی برای مطالعه ماهیت یا ویژگیهای اشیاء، امور و پدیده ها، شرایط و روابط موجود میان آنها و یا چگونگی وضعیت موجود و همچنین سنجش آراء و افکار.
انواع تحقیق پیمایشی :
• مقطعی: به منظور گردآوری داده ها در باره یک یا چند صفت در یک مقطع زمانی (مثلاً در یک روز، یک هفته، ماه یا سال)
• طولی: به منظور گردآوری داده ها در طول زمانهای مختلف.
• روش دلفی: به منظور گردآوری داده ها در باره اتفاق نظر یک جمع صاحب نظر در مورد یک موضوع خاص از طریق رتبه بندی درجه اهمیت آن
معرفی فرایند تحقیق
• فرایند تحقیق از دیدگاهای متفاوت شامل موارد متنوعی است. بنابراین، نمی توان دیدگاه مشخصی را به عنوان الگو معرفی کرد.
• به روند نماهای متفاوت در خانه ۵ صفحات ۹، ۱۰ و ۱۱ کتاب توجه کنید. شما کدام یک از آنها را ترجیح می دهید؟ دلایل ترجیح خودرا بیان کنید.
• ترجیح ما دیدگاه چرخه ای است. زیرا:
• در این دیدگاه تحقیق فرایندی است:
• دوری یا چرخه ای (cyclical)
• پایان ناپذیر (never- ending)
• قابل بررسی مجدد
• باز گشت پذیر به نقطه آغازهای متفاوت
• با قابلیت ورود به چرخه از هر نقطه ای که بخواهید.
تعریف تحقیق
• صرف نظر از این انواع که از دیدگاههای متفاوت بیان شدند
• تحقیق فرایندی است برنامه ریزی شده، هوشیارانه، نظام مند (systematic) و قابل اعتماد برای یافتن حقایق یا فهم عمیق مسایل.
چرا تحقیق؟
• درک خود وانگیزه های خود در انجام دادن تحقیق بسیار مهم است.
• در باره دلایل خود فکر کنید:
• چرا و چگونه وارد این موضوع شدید؟
• طرفدار کدام طرز تفکر هستید؟
• چه نتایجی مورد انتظار شماست؟
• میخواهید دنیا را تغییر دهید یا دنیای خودتان را؟
• عملگرا (pragmatist) هستید یا آرمانگرا (idealist)؟
بدیع یا اصیل بودن تحقیق یعنی چه؟
• طرحهای تحقیقاتی به ویژه آنهایی که برای گرفتن مدرک دانشگاهی انجام می شوند باید کاملاً یا تا حدی اصیل و بدیع باشند.
اصیل بودن یعنی چه؟
از کجا می توان به اصیل بودن یک طرح پی برد؟
نقش حقیقت، قدرت و ارزش در تحقیق
• تحقیق در علوم انسانی همیشه یک فعالیت کاملاًً عینی نیست که توسط یک عالم صرفاً به عنوان نظاره گر پدیده ها همانند علوم طبیعی انجام می گیرد.
• با اینکه بیطرفی در جریان و گزارش نتایج تحقیق بسیارمهم است تحقیق در علوم انسانی به نحو نیرومندی تحت تأثیر انگیزه ها و ارزشهای محقق قرار می گیرد.
• تحقیق در علوم انسانی در یک زمینه اجتماعی گسترده انجام می گیرد که در آن سیاست و قدرت روابط بر روی تحقیق و چگونگی اجرا و گزارش نتایج آن تاًثیر می گذارد.
• «یافتن حقیقت» و «قضاوت ارزشی» دو فعالیت کاملاً مجزا به شمار می روند که به هر یک از آنها به طور جداگانه و به ترتیب پرداخته می شود.
• واژه «ذهنیت» نیز همواره دارای قدرت کاربردی خاصی در فرایند تحقیق در علوم انسانی است.
• «ذهنیت» قادر است بسیاری از فعالیتها و موضوعاتی را که بر پایه عقلانیت، منطق وروند عینی نبوده اند حذف کند.
• این گونه فعالیتها و موضوعات، به احتمال زیاد، ویژگیهایی را تعیین می کنند که از سوی افراد متفاوت به طور متفاوت بیان می شوند.
خلاصه
در این نوشته یاد گرفتید که:
• فعالیتها و کارهای گوناگون یک محقق در جریان تحقیق کدام ها است.
• فرایند تحقیق دارای یک روند سرراست، قابل پیش بینی و حرکت خطی نیست.
• ایده و تصور روشنی از انگیزه های خود برای تحقیق در زمینه های مختلف داشته باشید.
• به توانائیهای خود برای انجام یک پروژه تحقیق بیشتر مطمئن باشید
