آیا کارشناس رسمی دادگستری شغل محسوب میشود؟ و آیا وکلا هم میتوانند کارشناس رسمی باشند؟
بسیاری از داوطلبان آزمون کارشناسی رسمی دادگستری، کارمندان دولت، وکلا و حتی دانشآموختگان رشتههای مختلف، دو سؤال اساسی دارند:
- آیا کارشناس رسمی دادگستری یک «شغل» است یا یک «حرفه»؟
- آیا وکلا میتوانند همزمان پروانه کارشناسی رسمی نیز داشته باشند؟
در این مقاله از قدم یار، با استناد به قوانین موضوعه و نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه (شماره ۷/۹۹/۷۸۹ مورخ ۱۳۹۹/۰۷/۰۱)، به این دو پرسش مهم پاسخ قطعی و مستند میدهیم.
کارشناس رسمی دادگستری کیست و چه نقشی در سیستم قضایی دارد؟
قبل از پرداختن به ماهیت شغلی و ممنوعیتهای احتمالی، بهتر است بدانیم کارشناس رسمی دادگستری دقیقاً چیست.
کارشناس رسمی دادگستری فردی متخصص و تأییدشده توسط قوه قضائیه یا کانون کارشناسان رسمی دادگستری است که در پروندههای قضایی، نظرات تخصصی و کارشناسی ارائه میدهد. این جایگاه بر اساس قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری (مصوب ۱۳۸۱) و آییننامههای مربوطه تعریف شده است.
نقش کلیدی در دادگستری:
- قضات معمولاً در مسائل فنی، مهندسی، پزشکی، حسابداری و … تخصص کافی ندارند.
- کارشناس رسمی به عنوان مشاور فنی مستقل به دادگاه کمک میکند تا رأی عادلانهتری صادر شود.
- نظر کارشناس رسمی میتواند مسیر یک پرونده چندمیلیاردی را تغییر دهد.
طبق آمارهای رسمی، هزاران نفر هر ساله در آزمون کارشناسی رسمی دادگستری شرکت میکنند و این حرفه در رشتههای متنوعی مانند مهندسی، حسابداری، کشاورزی، پزشکی، منابع آب، خدمات اداری و … کاربرد دارد. با توجه به افزایش پروندههای قضایی در سالهای اخیر، تقاضا برای کارشناسان رسمی بیش از پیش افزایش یافته است.
آیا کارشناس رسمی دادگستری «شغل» محسوب میشود؟
یکی از رایجترین سؤالات داوطلبان این است که آیا داشتن پروانه کارشناسی رسمی، مانع از اشتغال دولتی یا دریافت همزمان چند پروانه میشود؟
| برای دریافت آخرین اخبار آزمونهای کارشناس رسمی دادگستری کلیک کنید. |
پاسخ بر اساس قانون و نظریه مشورتی
بر اساس بند ۱ نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۷۸۹:
«بر اساس قوانین مربوط به منع جمع مشاغل نظیر اصل یکصد و چهل و یکم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز قانون ممنوعیت تصدی بیش از یک شغل مصوب ۱۳۷۳ مجلس شورای اسلامی، اساساً کارشناسی رسمی دادگستری به عنوان شغل محسوب نشده است.»
تفاوت «شغل» و «حرفه» در کارشناسی رسمی
در واقع، کارشناسی رسمی دادگستری یک حرفه است، نه یک شغل. یعنی:
- شغل مانند کارمندی، پزشکی، وکالت و … معمولاً با منع جمع مشاغل مواجه میشود.
- حرفه مانند کارشناسی رسمی یا نظام مهندسی، یک مجوز تخصصی جانبی است که فرد میتواند در کنار شغل اصلی خود از آن استفاده کند.
✨ نکته مهم: این مدرک مانند پروانه نظام مهندسی است. یعنی با داشتن آن، شما از حضور در مشاغل دولتی یا خصوصی منع نمیشوید.
آیا کارمندان دولت میتوانند کارشناس رسمی شوند؟
بله. مطابق ماده ۳۳ قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب ۱۳۸۱، حتی کارمندان رسمی در بخشهای دولتی، مؤسسات و شرکتهای دولتی، یا نهادهای عمومی غیردولتی مانند شهرداریها نیز میتوانند پروانه کارشناسی رسمی دریافت کرده و به ارائه خدمت بپردازند.
پس اگر شما کارمند دولت هستید، هیچ منعی برای اخذ پروانه کارشناسی رسمی ندارید.
همزمانی پروانه وکالت و کارشناسی رسمی – ممنوع یا جایز؟
دومین سؤال پرتکرار این است: آیا یک وکیل دادگستری میتواند همزمان کارشناس رسمی نیز باشد؟ یا بالعکس؟
استعلام از معاونت حقوقی قوه قضائیه
در یکی از جدیدترین استعلامهای قضات از معاونت حقوقی قوه قضائیه، ابهامات و سوالاتی درباره پروانههای وکالت و کارشناسی رسمی مطرح شد که نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۷۸۹ در این رابطه صادر شده است.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضائیه – سه بند کلیدی
اولاً: در قوانین زیر هیچ تصریحی به ممنوعیت داشتن همزمان دو پروانه وکالت و کارشناسی رسمی نشده است:
- قانون وکالت مصوب ۱۳۱۵
- لایحه قانونی استقلال کانون وکلای دادگستری مصوب ۱۳۳۳
- قانون کیفیت اخذ پروانه وکالت دادگستری مصوب ۱۳۷۶
- قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب ۱۳۸۱
بنابراین ممنوعیت مذکور در مصوبه شماره ۹۱ مورخ ۱۳۸۲/۰۵/۲۷ هیأت اجرایی مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه، فقط ناظر به اشخاصی است که از همین مرکز پروانه وکالت و کارشناسی دریافت میکنند و قابلیت تسری به کانونهای وکلای دادگستری و کانونهای کارشناسان رسمی را ندارد.
ثانیاً: کارشناسان دارای پروانه کارشناسی از مرکز نیز مشمول ممنوعیت ماده ۳۸ قانون کانون کارشناسان رسمی هستند و نمیتوانند همزمان در دو رشته متفاوت (از کانون و مرکز) پروانه داشته باشند.
ثالثاً: گرچه در حال حاضر محدودیت قانونی برای اخذ توأمان پروانه کارشناسی در یک رشته از دو مرجع (کانون و مرکز) وجود ندارد، اما این امر مانع از آن نیست که هر مرجع در مقررات داخلی خود، برای جلوگیری از تبعات سوء احتمالی، محدودیتی وضع کند.
| برای دریافت سوالات و پاسخنامه و معرفی شرایط آزمونهای کارشناس رسمی دادگستری کلیک کنید. |
طبق همین نظریه مشورتی:
«هم اکنون تعداد شصت و چهار نفر از اعضای مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه به صورت همزمان دارای پروانه وکالت و کارشناسی رسمی نیز هستند».
این یعنی در عمل نیز همزمانی این دو پروانه ممکن و رایج است، البته صرفاً در چارچوب مقررات.
البته برای مثال در دفترچه آزمون سال ۱۴۰۲ جمله ای ذکر شده بود که وکلا حق ثبت نام در این آزمون را نداشتند
داوطلب نباید وکیل یا کارشناسی رسمی باشد. یعنی کسی که اکنون کارشناس رسمی دادگستری است، حق ثبتنام و شرکت در این آزمون را ندارد.
جمعبندی نهایی (به زبان ساده)
سؤال | پاسخ قطعی |
آیا کارشناسی رسمی شغل است؟ | خیر – یک حرفه و مجوز تخصصی جانبی است. |
آیا کارمندان دولت میتوانند کارشناس رسمی شوند؟ | بله – ماده ۳۳ قانون صراحتاً اجازه داده است. |
آیا وکلا میتوانند همزمان کارشناس رسمی باشند؟ | بله – منع قانونی صریح وجود ندارد و ۶۴ وکیل هماکنون هر دو پروانه را دارند. |
آیا میتوان در دو رشته متفاوت کارشناس رسمی شد؟ | خیر – ماده ۳۸ قانون کانون کارشناسان رسمی این امر را ممنوع کرده است. |
آیا میتوان از دو مرجع (کانون و مرکز) در یک رشته پروانه گرفت؟ | قانوناً منع نشده، اما مقررات داخلی هر مرجع ممکن است محدودیت ایجاد کند و در صورت قبولی در هر دو، باید یکی را انصراف داد. |
کلام پایانی از قدم یار
اگر شما نیز قصد شرکت در آزمون کارشناسی رسمی دادگستری دارید، نگران تداخل با شغل دولتی یا حتی وکالت خود نباشید. این یک فرصت درآمدی جانبی و معتبر است که بدون محدودیتهای جمع مشاغل، میتوانید آن را به دست آورید.
در قدم یار شما را در این مسیر همراهی میکنیم:
- ✅ معرفی منابع درست
- ✅ برنامهریزی اصولی
- ✅ تحلیل سوالات سنوات قبل
- ✅ تکنیکهای مدیریت زمان
اگر سؤالی دارید یا نیاز به راهنمایی بیشتر دارید، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید.
منابع مقاله
- قانون کانون کارشناسان رسمی دادگستری مصوب ۱۳۸۱ (مواد ۳۳ و ۳۸)
- اصل ۱۴۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- قانون ممنوعیت تصدی بیش از یک شغل مصوب ۱۳۷۳
- نظریه مشورتی شماره ۷/۹۹/۷۸۹ مورخ ۱۳۹۹/۰۷/۰۱ اداره کل حقوقی قوه قضائیه
- مصوبه شماره ۹۱ مورخ ۱۳۸۲/۰۵/۲۷ هیأت اجرایی مرکز وکلا، کارشناسان رسمی و مشاوران خانواده قوه قضائیه
- آییننامه اجرایی ماده ۱۸۷ قانون برنامه سوم توسعه (مصوب ۱۳۹۷)
